VI.1Đội thi công: đồng phục, tác phong, cách nói chuyện với chủ nhà

Học xong bài này bạn sẽ

• Viết được bộ quy tắc công trường 1 trang, 9 dòng, cho chính đội của bạn và có chữ ký của từng thợ.
• Soạn được mẫu báo cáo ảnh mỗi ngày và ba mẫu câu cho ba tình huống khó: phát sinh, trễ, làm hỏng đồ.
• Chấm được đội bằng phiếu 10 mục mỗi thứ Bảy và tính được chi phí "tác phong" trên một công trình.

Tình huống mở đầu

(Nhân vật và số liệu giả lập.)

Nhà thầu Hoàn Thiện An Khang của chị Ngân nhận cải tạo tầng 1 và tầng 2 một căn nhà phố. Gia đình chị Thu, chủ nhà, vẫn ở tầng 3 trong lúc sửa.

Tuần đầu, chị Thu đi làm về thấy dấu dép dính vữa trên cầu thang lên tầng 3. Một thợ cởi trần ngồi ăn cơm ở phòng khách. Ban công có mùi thuốc lá. Nhà vệ sinh tầng 3 có người dùng mà không ai hỏi.

Tuần thứ ba, chị hỏi ba người thợ cùng một câu: "Bao giờ xong bếp?" Chị nhận ba câu trả lời: thứ Sáu, cuối tháng, "cái đó chị hỏi bà chủ". Tuần thứ năm, một thợ nói thẳng với chị: "Chỗ này phát sinh, chị phải thêm tiền."

Công trình xong, kỹ thuật không có lỗi lớn. Chị Thu giữ khoản thanh toán cuối thêm 20 ngày. Em gái chị hỏi có nên thuê An Khang không. Chị đáp: "Làm được. Nhưng mệt."

Nguyên lý

Chủ nhà không chấm được kỹ thuật, nên họ chấm thứ họ nhìn thấy. Ít ai biết lớp chống thấm đủ dày chưa, nhưng ai cũng thấy dấu dép trên cầu thang.

Thợ là người lạ ở trong nhà người khác suốt hai tháng. Chủ nhà để lại đồ đạc, giấy tờ, có khi cả con nhỏ và cha mẹ già. Áo đồng phục giúp họ biết ngay ai là người của bạn, ai là người lạ.

Im lặng thì chủ nhà tự đoán, và thường đoán điều xấu. Một ngày không có tin, họ nghĩ đội nghỉ. Ba ngày không có tin, họ nghĩ có chuyện đang bị giấu.

Mỗi người thợ trả lời là một lời hứa thay bạn. Sáu thợ là sáu ngày bàn giao khác nhau. Một đầu mối thì chỉ có một câu trả lời.

Về tiền: mảng cải tạo sống nhờ lời giới thiệu và nhờ đợt thanh toán cuối về đúng hạn. Chủ nhà yên tâm suốt hai tháng thì ít mặc cả lúc quyết toán và sẵn lòng chỉ bạn cho người quen. Đội giá rẻ khó chép thứ này.

Làm từng bước

Bước 1. Viết bộ quy tắc 1 trang, cùng với đội

Họp cả đội 30 phút. Quy tắc do thợ góp ý thì thợ giữ. Mẫu của An Khang:

Mỗi thợ ký một bản. Dán một bản ở chỗ để dụng cụ. Gửi chủ nhà một bản kèm tin nhắn:

"Chị Thu ơi, em gửi chị 9 quy tắc đội An Khang giữ trong nhà mình. Chị thấy điều nào chưa được giữ thì nhắn em, em xử lý trong ngày. Nhà mình có khu nào đội không được vào, chị cho em biết để em thêm vào ạ."

Gửi quy tắc cho chủ nhà là tự trao cho họ cây thước để đo mình. Chưa dám gửi nghĩa là đội chưa giữ được.

Bước 2. Áo, và 15 phút đầu tiên trong nhà

Mỗi thợ hai áo để thay. Vải phải thấm mồ hôi, màu ít lộ bẩn. Áo bí thì thợ sẽ cởi.

Sáng đầu tiên, đầu mối dẫn cả đội chào chủ nhà và giới thiệu từng người, ai làm việc gì. Sau đó chụp ảnh hiện trạng đồ đạc, sàn, cửa rồi mới che phủ. Bộ ảnh bảo vệ cả hai bên: vết trầy có sẵn không bị tính cho đội, vết mới thì đội không chối được.

Bước 3. Chỉ một người trả lời chủ nhà

Chọn một đầu mối cho mỗi công trình, thường là tổ trưởng. Ở An Khang là anh Khải. Nói rõ với chủ nhà từ ngày đầu: "Mọi việc chị gọi anh Khải. Anh ấy không nghe máy trong 2 giờ thì chị gọi em."

Thợ vẫn chào hỏi, vẫn trả lời chuyện mình đang làm ("em đang đi ống nước nóng"). Còn tiền, ngày xong, đổi vật liệu thì cả đội thuộc một câu:

"Dạ việc này anh Khải nắm. Em báo anh ấy, trong hôm nay anh ấy trả lời chị."

Câu này chỉ có giá trị khi anh Khải trả lời thật trong ngày.

Bước 4. Báo cáo ảnh mỗi ngày, trước 17:15

Bốn dòng và 3–5 tấm ảnh, gửi vào một nhóm chat duy nhất của công trình:

"Báo cáo ngày 23/6 – nhà chị Thu Hôm nay: ốp xong tường bếp, đi xong ống cấp nước tầng 2. Ngày mai: thử áp ống nước, bắt đầu trát tường phòng ngủ. Cần chị quyết trước thứ Năm: màu ron gạch bếp (em gửi 2 mẫu bên dưới). Ảnh: tường bếp, ống nước trước khi lấp, nhà sau khi dọn."

Ảnh "nhà sau khi dọn" là bắt buộc. Ngày không làm cũng báo một dòng. Dòng "cần chị quyết" hỏi sớm, có hạn, có sẵn lựa chọn, để công trình không đứng chờ.

Bước 5. Ba mẫu câu cho ba tình huống khó

Báo trước khi chủ nhà tự phát hiện. Nói đủ bốn ý: việc gì xảy ra, vì sao, đề xuất gì, cần chủ nhà quyết gì. Lỗi là của An Khang, không nêu tên thợ, không trách thợ trước mặt chủ nhà.

Phát sinh (chỉ đầu mối nói, và chưa làm khi chưa có xác nhận bằng chữ):

"Chị Thu, đục tường bếp ra thì ống thoát cũ đã nứt một đoạn 2 mét, em gửi ảnh. Việc này không có trong hợp đồng. Thay đoạn ống: 1,8 triệu, thêm nửa ngày. Không thay thì bên em không dám bảo hành chống thấm mảng tường đó. Chị xem rồi nhắn em 'đồng ý' hoặc 'không', em mới cho làm."

Trễ:

"Chị Thu, đá bếp về trễ 4 ngày, nhà cung cấp hẹn lại thứ Ba. Phần bếp vì vậy lùi từ 28/6 sang 2/7. Mấy ngày đó đội chuyển sang sơn tầng 2 nên ngày bàn giao chung em vẫn giữ."

Làm hỏng đồ:

"Chị Thu, sáng nay lúc dời bàn ăn, bên em làm trầy mặt bàn một vệt khoảng 10 cm, em gửi ảnh. Lỗi của bên em. Em đề xuất gọi thợ mộc tới xử lý lại mặt bàn trong 7 ngày, chi phí bên em chịu. Nếu chị muốn cách khác, chị nói em."

Bước 6. Chấm bằng phiếu mỗi thứ Bảy

Phiếu 10 mục, mỗi mục "đạt" hoặc "chưa", có ảnh kèm: 9 quy tắc ở Bước 1, cộng mục 10 là "đủ báo cáo ảnh 6 ngày". Người chấm không phải là người bị chấm: chủ thầu chấm, hoặc tổ trưởng công trình này chấm công trình kia.

Mỗi thứ Bảy hỏi chủ nhà đúng một câu: "Tuần này đội em có điều gì làm chị chưa thoải mái không ạ?"

Mục nào "chưa" hai lần liền thì đổi cách làm, đừng chỉ nhắc thêm. Thợ quên bọc giày thì đặt hộp bọc giày ngay chân cầu thang.

Lịch thực hiện cho một công trình:

Ví dụ: Nhà thầu Hoàn Thiện An Khang (giả lập)

Toàn bộ tên và số liệu là giả lập để minh họa cách tính. Giờ công bình quân 160.000 đ/giờ, lãi gộp mảng thi công khoảng 25%. Hợp đồng trung bình 280 triệu, lãi gộp ước 70 triệu.

Sau căn nhà chị Thu, chị Ngân áp dụng sáu bước cho 4 công trình tiếp theo. Mỗi công trình khoảng 60 ngày làm việc, 10 lần chấm phiếu.

Chi phí cho một công trình:

7,02 triệu bằng khoảng 2,5% giá trị hợp đồng và khoảng 10% lãi gộp. Tiền mua sắm chỉ 940.000 đ. Phần còn lại, 6,08 triệu (gần 87%), là giờ công.

So sánh 4 công trình trước và 4 công trình sau:

Chi phí 4 công trình: 4 × 7,02 = 28,08 triệu. Tiền đền giảm 9 − 2,5 = 6,5 triệu. Thêm một hợp đồng, lãi gộp ước 70 triệu. Phần lợi thêm: 70 + 6,5 − 28,08 = 48,42 triệu.

Cần nói thật: nếu không có hợp đồng giới thiệu đó, con số là 6,5 − 28,08 = âm 21,58 triệu. Bộ quy tắc không tự hoàn vốn nhờ bớt tiền đền. Nó hoàn vốn nhờ lời giới thiệu: 70 ÷ 7,02 ≈ 10, tức cứ khoảng 10 công trình có thêm một hợp đồng thì hòa. Một hợp đồng trên 4 công trình là mẫu quá nhỏ để kết luận. Thứ chị Ngân thấy ngay là tiền về sớm hơn 12 ngày và điện thoại bớt réo.

Những điều không như ý:

• Công trình thứ hai, chủ nhà ngửi thấy mùi thuốc ở ban công, trong khi phiếu ba tuần liền ghi "đạt". Lý do: tổ trưởng tự chấm đội mình. Từ đó chị Ngân cho chấm chéo, và mục nào cũng phải có ảnh.
• Công trình thứ ba, đầu mối bận hai công trình cùng lúc, bỏ báo cáo ảnh 3 ngày liền. Ba ngày đó chủ nhà gọi 4 cuộc. Chị Ngân chỉ định thêm một thợ gửi thay khi đầu mối vắng.
• Vụ trầy mặt bàn ăn tốn 2,5 triệu. Đội báo ngay, sửa trong 5 ngày, chủ nhà vẫn không vui. Báo sớm không xóa được lỗi, chỉ giữ cho lỗi không thành chuyện giấu giếm.

Sai lầm hay gặp

• Chủ thầu tự viết quy tắc rồi phát xuống → thợ coi là lệnh trên giấy, vắng chủ là bỏ → viết cùng đội, ai cũng ký, có phiếu chấm.
• Trách thợ trước mặt chủ nhà: "tại thằng nhỏ nó ẩu" → chủ nhà hiểu rằng bạn không quản được người của mình, thợ mất mặt và lần sau sẽ giấu lỗi → nhận lỗi về tên đội, nhắc thợ ở chỗ riêng.
• Thợ nào cũng trả lời chuyện tiền và tiến độ → mỗi người một ý, chủ nhà giữ lấy ý có lợi cho họ → một đầu mối, cả đội thuộc một câu chuyển.
• Làm phát sinh trước, báo giá sau → cãi nhau lúc quyết toán → có chữ "đồng ý" của chủ nhà rồi mới làm.

Bài tập thực hành

Thời gian: 30–45 phút, cho một công trình đang hoặc sắp thi công.

Phần A – Quy tắc của đội bạn (15 phút). Chép 9 dòng ở Bước 1, sửa theo thực tế của đội.

Đầu mối của công trình: ……… Người gửi thay khi đầu mối vắng: ………

Phần B – Ba mẫu câu (15 phút). Nhớ lại ba lần gần đây. Viết lại tin nhắn lẽ ra nên gửi.

Phần C – Chi phí (10 phút).

Tự kiểm tra

Câu 1. Chủ nhà hỏi một thợ sơn: "Thứ Sáu này xong phòng khách chưa em?" Thợ nên trả lời thế nào?
A. "Chắc xong chị ạ."
B. "Em không biết."
C. "Dạ việc này anh tổ trưởng nắm. Em báo anh ấy, trong hôm nay anh ấy trả lời chị."
D. "Chị hỏi bà chủ em, em chỉ làm công."

Câu 2. Thợ làm nứt một viên gạch lát cũ của chủ nhà lúc 9 giờ sáng. Chủ nhà đi làm, tối mới về. Nên làm gì?
A. Trám lại cho khéo, không ai hỏi thì thôi.
B. Chờ tối chủ nhà về, nếu họ thấy thì giải thích.
C. Chụp ảnh, đầu mối nhắn chủ nhà trong buổi sáng: việc gì, lỗi bên mình, đề xuất xử lý.
D. Nhắn chủ nhà rằng thợ mới vào nghề nên vụng tay.

Câu 3. Báo cáo ảnh tốn 15 phút mỗi ngày, công trình 48 ngày làm việc, giờ công 160.000 đ. Chi phí báo cáo ảnh cho cả công trình là bao nhiêu?
A. 720.000 đ
B. 1.152.000 đ
C. 1.920.000 đ
D. 7.680.000 đ

Câu 4. Phiếu chấm bốn tuần liền đều "đạt" cả 10 mục, nhưng chủ nhà vừa phàn nàn thợ hút thuốc ở sân. Sửa gì trước?
A. Bỏ phiếu chấm vì không có tác dụng.
B. Đổi người chấm (chấm chéo hoặc chủ thầu chấm), mỗi mục phải có ảnh, và hỏi chủ nhà mỗi thứ Bảy.
C. Phạt tiền cả đội.
D. Xin lỗi chủ nhà rồi để nguyên cách chấm.

Câu 5. Đục tường ra thấy dây điện cũ phải thay, không có trong hợp đồng. Thợ đang sẵn tay. Cách nào đúng?
A. Thay luôn cho kịp tiến độ, cuối công trình cộng vào quyết toán.
B. Thợ báo thẳng chủ nhà "cái này phải thêm tiền".
C. Lấp lại như cũ, không nói gì.
D. Dừng hạng mục đó. Đầu mối gửi ảnh, chi phí, thời gian thêm, hệ quả nếu không làm. Có chữ "đồng ý" mới làm.

Xem đáp án

1. C. Thợ không hứa thay đầu mối, và cũng không bỏ mặc câu hỏi.
2. C. Báo trước khi chủ nhà tự phát hiện. D là đổ lỗi cho thợ.
3. C. 15 × 48 = 720 phút = 12 giờ; 12 × 160.000 = 1.920.000 đ.
4. B. Phiếu sai vì người chấm tự chấm mình. Sửa cách chấm, không bỏ phiếu.
5. D. Phát sinh phải có xác nhận bằng chữ trước khi làm. C là giấu một rủi ro về điện.

Checklist 1 trang

• Bộ quy tắc 9 dòng đã viết cùng đội, từng thợ đã ký.
• Chủ nhà đã nhận một bản quy tắc và đã chỉ khu không được vào.
• Mỗi thợ có 2 áo đồng phục, vải mặc được cả ngày.
• Đã chụp ảnh hiện trạng đồ đạc, sàn, cửa trước khi che phủ.
• Công trình có một đầu mối và một người gửi thay; chủ nhà biết gọi ai.
• Cả đội thuộc câu chuyển câu hỏi về tiền, tiến độ, thay đổi.
• 16:25 dừng tay dọn; báo cáo ảnh gửi trước 17:15, có ảnh sau khi dọn.
• Phát sinh chỉ làm khi có chữ "đồng ý" của chủ nhà.
• Sự cố được báo trong 2 giờ, kèm ảnh và đề xuất, không nêu tên thợ.
• Mỗi thứ Bảy có phiếu chấm 10 mục do người khác chấm, và đã hỏi chủ nhà một câu.